تعریف بیماری
حساسیت غذایی نوعی پاسخ سیستم ایمنی بدن است که بدنبال مصرف یک ماده غذایی خاص ایجاد میشود که حتی مصرف مقدار خیلی کمی از غذاهای آلرژی زا باعث بروز علائمی مثل: مشکلات بلع، کهیر و ورم راه های تنفسی میشوند. حساسیت غذایی در برخی از افراد ممکن است باعث ظهور علائم بسیار شدید و یا پاسخ های بسیار خطرناک و کشنده ای موسوم به آنافیلاکسی(anaphylaxis) گردد.
تقریبا ۶ تا ۸ درصد بچه های زیر ۳ سال و ۴ درصد بزرگسالان حساسیت غذایی دارند. برخی از بچه ها این حساسیت را همزمان با بزرگتر شدن از دست خواهند داد( حتی اگر درمانی صورت نگیرد). حساسیت غذایی به سادگی با مشکل متداول دیگری به نام عدم تحمل غذایی اشتباه گرفته میشود. در صورتیکه عدم تحمل غذایی مشکل کم اهمیت تری است که در آن سیستم ایمنی درگیر نمیشود.
علائم بیماری
ممکن است واکنش آلرژیک به غذاهای خاص برای بعضی از افراد قدری ناخوشایند (اما نه خیلی شدید) باشد و برای برخی دیگر خیلی وحشتناک و حتی برای حیات تهدیدآمیز باشد.علائم حساسیت غذایی در عرض چند دقیقه تا یک ساعت بعد از خوردن غذای ممنوعه ظهور می کنند.
اغلب علائم رایج آلرژی غذایی عبارتند از:
سوزش دهان
کهیر ، خارش یا اگزما
ورم لبها ، صورت، زبان و گلو یا بخش های دیگر بدن
خس خس و گرفتگی بینی یا تنفس سخت
درد شکمی، اسهال، حالت تهوع یا استفراغ
سرگیجه، گیجی و یا غش
علت بیماری
در حساسیت غذایی، سیستم ایمنی بدن شما به طور اشتباه یک غذا یا جزئی از غذا را بعنوان ترکیبی مضر برای بدن شناسایی می کند. سیستم ایمنی بدن سلول ها را به ترشح نوعی آنتی بادی که ایمونوگلوبولین نامیده میشود برای مبارزه با این ترکیب غذایی(آلرژن) تحریک می کند و دفعه بعدی که شما حتی مقدار خیلی کمی از آن غذا را بخورید، آنتی بادی IgE آن را شناسایی کرده و به سیستم ایمنی پیام میفرستد تا ترکیب شیمیایی به نام هیستامین و ترکیبات شیمیایی دیگری را به داخل جریان خون آزاد کند.
این ترکیبات شیمیایی باعث بروز یک سلسله علائم و نشانه های آلرژیک میشوند. در واقع آنها باعث پاسخ های آلرژیکی شامل : آبریزش بینی، خارش چشم ها، خشکی زبان، دانه های پوستی و کهیر، حالت تهوع، اسهال، سختی تنفس وحتی شوک آنافیلاکسی می شوند.
پروتئین های خاص موجود درغذاهایی به شرح زیر، محرک بیشتر حساسیت های غذایی هستند:
نرم تنان صدف دار مثل میگو و خرچنگ
بادام زمینی
مغزهای درختی مثل گردو وگردوی آمریکایی
ماهی
تخم مرغ
هم چنین در بچه ها، معمولا حساسیت غذایی بوسیله پروتئین های غذاهای زیر تحریک میشود:
تخم مرغ
شیر
بادام زمینی
مغزهای درختی
شکلات که مدتی طولانی بعنوان محرک آلرژی در بچه ها توسط والدین درنظرگرفته میشد، در حقیقت به ندرت ممکن است باعث حساسیت غذایی شود.
عدم تحمل غذایی و دیگر واکنش ها:
تعدادی پاسخ های غذایی هستند که علائمی شبیه به حساسیت غذایی ایجاد می کنند.اگر علائم گوارشی داشته باشید این احتمال وجود دارد که این پاسخ ها تنها یک عدم تحمل غذایی باشد نه آلرژی غذایی. بسته به اینکه شما به چه نوعی از عدم تحمل غذایی مبتلا باشید ، ممکن است بتوانید مقدار کمی از آن غذای خاص را بدون ظهور واکنشی خاص مصرف کنید. در حالیکه اگر واقعا حساسیت غذایی داشته باشید مقدار خیلی کمی ازآن غذا نیز میتواند باعث پاسخ آلرژیک شود. ازآنجاییکه عدم تحمل غذا نیز برخی علائم مشابه حساسیت غذایی ایجاد میکند-مثل تهوع، استفراغ،گرفتگی و اسهال- بسیاری از مردم معمولا در تشخیص این دو دچار اشتباه میشوند.
یک نکته ماهرانه در تشخیص عدم تحمل غذایی این است که برخی از افراد در واقع نه به خود غذا بلکه به یک جزء یا ترکیب استفاده شده در تهیه غذا حساس هستند.
وضعیت های متداولی که ممکن است به علت تشابه علائم با یک آلرژی غذایی اشتباه شوند عبارتند از:
نبود یک آنزیم مورد نیاز برای هضم کامل یک غذا.ممکن است شما مقدار کافی از برخی آنزیم های مورد نیاز برای هضم برخی غذاها را نداشته باشید. بعنوان مثال ، مقدار ناکافی آنزیم لاکتاز ، توانایی شما در هضم لاکتوز، قند اصلی محصولات شیر، را کاهش میدهد.عدم تحمل لاکتوز باعث بروزعلائمی مثل نفخ، گرفتگی روده ، اسهال و گازهای اضافی میشود.
سندرم روده تحریک پذیر.برخی غذاها ممکن است علائم ونشانه های سندرم روده تحریک پذیر را ایجاد کنند. ممکن است متوجه شوید که بعضی غذاها باعث گرفتگی روده، یبوست یا اسهال میشوند. برای جلوگیری از این علائم از این غذاها اجتناب کنید.
مسمومیت غذایی.برخی مواقع مسمومیت غذایی شبیه به پاسخ آلرژیک است . بعضی از انواع قارچ و ریواس میتوانند سمی باشند. باکتری های کنسرو فاسد شده یا دیگر ماهی ها با تولید سم باعث ظهور واکنش های مضری میشوند.
حساسیت به افزودنی های غذا. برخی از افراد بعد از مصرف افزودنی های خاص در غذا علائم گوارشی و نشانه های دیگر را بروز میدهند. بعنوان مثال، سولفیت اضافه شده به میوه های خشک، محصولات کنسرو شده و مشروب ممکن است در برخی افراد حساس باعث حمله آسمی شود. دیگر افزودنی هایی که می توانند محرک واکنش باشند شامل مونوسدیم گلوتامات (MSG)، شیرین کننده های مصنوعی و رنگ های غذایی هستند.
استرس و عوامل فیزیکی.گاهی اوقات تنها تصور اشتباه درمورد یک غذا ممکن است حال شما را ناخوش کند. علل امر به طور کامل مشخص نشده اند.
بیماری سلیاک.برخی مواقع بیماری سلیاک بعنوان حساسیت به گلوتن درنظر گرفته میشود درحالیکه واقعا یک حساسیت غذایی نیست.مثل یک حساسیت غذایی ، پاسخ ایمنی را درگیر می کند، اما این یک پاسخ سیستم ایمنی خاص است که پیچیده تر از یک حساسیت غذایی ساده می باشد.این وضعیت گوارشی مزمن با مصرف گلوتن، پروتئین موجود درنان، پاستا، شیرینی و خیلی دیگر از غذاهای تهیه شده با آرد گندم ، جو و چاودار ایجاد میشود. اگر شما مبتلا به بیماری سلیاک باشید وغذاهای حاوی گلوتن مصرف کنید، پاسخ ایمنی رخ میدهد و باعث آسیب به سطح روده کوچک وعدم توانایی در جذب برخی ریزمغذی ها میشود.علائم بیماری سلیاک شامل : اسهال، درد شکمی و نفخ می باشد. در برخی افراد، سلیاک باعث سوء تغذیه و کمبود های تغذیه ای می گردد.
عوارض بیماری
عوارض یک حساسیت غذایی میتواند شامل موارد زیر باشد:
آنافیلاکسی .یک پاسخ آلرژیک شدید و تهدید کننده حیات
درماتیت حساسیتی (اگزما). تقریبا یک نفر از هر سه نفر مبتلاء به حساسیت غذایی اگزما نیز دارند.
میگرن . نشان داده شده است کهدر برخی افراد، هیستامین آزاد شده توسط سیستم ایمنی در طول پاسخ آلرژیک ، میگرن و سردردهای عصبی را ایجاد میکند.
اگرچه برخی از مردم بر این باورند که حساسیت غذایی به بیش فعالی دوران کودکی و به آرتریت مربوط است ، اما شواهدی در این باره وجود ندارد.
پیشگیری و تشخیص بیماری
پیشگیری
بهترین راه پیشگیری از یک واکنش آلرژیک، شناخت و اجتناب از غذاهایی است که این علائم را ایجاد می کنند. برای برخی از افراد این مشکل فقط یک مسئله ناراحت کننده است، اما برخی دیگر آنرا رنج بزرگتری می بینند. برخی از اجزای غذایی آلرژی زا میتوانند زمانیکه بعنوان جزء غذایی در یک بشقاب غذا باشند، به خوبی در بین دیگر اجزاء غذا پنهان گردند. این اتفاق بویژه در رستوران ها و دیگر محافل اجتماعی رخ میدهد.
اگر شما دچار یک حساسیت غذایی هستید ، موارد زیر را رعایت کنید:
بدانید که چه میخورید و می نوشید. مطمئن شوید که برچسب غذایی را با دقت خوانده اید.
اگر تا به حال یک واکنش شدید آلرژیک داشته اید، یک بازوبند یا گردنبند پزشکی داشته باشید که در موارد حمله آلرژیک یا شرایطی که قادر به برقراری ارتباط نیستید، دیگران متوجه حساسیت غذایی شما شوند.
در مورد تجویز اپی نفرین اورژانسی (آدرنالین) با پزشک خود صحبت کنید.
اگر آسم دارید،هنگام صرف غذا در رستوران حتما از اینکه به غذا سولفیت اضافه نشده باشد مطمئن شوید . هنگام خرید مواد غذایی حتما برچسب روی محصولات را به دنبال واژه های سدیم بی سولفیت، پتاسیم بی سولفیت، سدیم سولفیت و پتاسیم متا بی سولفیت چک کنید.
وقتی در جایی بیرون منزل غذا میخورید مطمئن شوید که میزبان شما کاملا از حساسیت غذایی شما باخبراست، و لازم است که شما ۱۰۰ درصد ازاینکه غذا حاوی ترکیب حساسیت زا برای شما نیست مطمئن باشید. هم چنین، از ناخالصی ها و آلودگی های غذایی در آشپزخانه آگاه باشید-مطمئن شوید که غذا روی سطوح یا تابه های حاوی غذای حساسیت زا تهیه نشده است.حتی بهتر است که با سرآشپز صحبت کنید – به اینکه نیازها و شرایطتان را آشکار سازید بی میل نباشید. پرسنل رستوران زمانی که از درخواست شما کاملا آگاه باشند از کمک کردن به شما خوشحال خواهند شد.
اگر کودک شما حساسیت غذایی دارد، اقدامات حیاتی زیر را برای اطمینان از سلامت او انجام دهید:
حساسیت غذایی کودکتان را به اشخاص مهم اطلاع دهید. با مراقبین کودکتان، پرسنل مدرسه، والدین دوستان فرزندتان، و دیگر بزرگسالانی که به نوعی با کودک شما درارتباطند، صحبت کنید. تاکید کنید که حساسیت غذایی میتواند یک پاسخ تهدید کننده حیات باشد و به عملکرد سریع نیاز دارد. مطمئن شوید که کودکتان میداند که در مواقع واکنش نشان دادن به یک غذا باید سریع اعلام کمک نماید.
علائم حساسیت غذایی را توضیح دهید. به افراد بزرگسالی که با کودکتان در ارتباطند آموزش دهید که چگونه علائم ونشانه های یک پاسخ آلرژیک را تشخیص دهند.
یک برنامه عملی بنویسید. برنامه شما باید نحوه مراقبت از کودکتان را در زمان بروز یک پاسخ آلرژیک شرح دهد. یک کپی از این برنامه برای پرستار مدرسه کودکتان و کسانی که مراقبت از او را به عهده دارند تهیه کنید.
برای کودکتان یک بازوبند یا گردنبند هشدار پزشکی تهیه ببینید. دراین بازوبند علائم حساسیت کودکتان لیست شده و شرح میدهد که دیگران در موارد اورژانسی چه اقدامات اولیه ای را باید انجام دهند.
تغییر شیوه زندگی
سبک زندگی و درمان های خانگی
یکی از راه های جلوگیری از یک پاسخ آلرژیک دوری کردن کامل از غذاهایی است که این علائم و نشانه ها را بوجود می آورند.
به دانسته خود اکتفا نکنید.همیشه برچسب غذاهای صنعتی را برای اطمینان از اینکه حاوی جزء حساسیت زا نباشند، بخوانید. حتی اگر مطمئنید که ترکیبات آن غذا را میدانید، باز هم برچسب را چک کنید. برخی مواقع ترکیبات تغییرمیکنند. چنانچه غذا حاوی هر یک ازترکیبات معمول حساسیت زا باشد، روی برچسب های غذایی باید به طور واضح لیست شوند. برای اجتناب از مصرف ۸ منبع اصلی آلرژن های غذایی با دقت برچسب ها را بخوانید: شیر، تخم مرغ،بادام زمینی،مغزهای درختی، ماهی، صدفداران،سویا و گندم.
وقتی در مورد غذایی تردید دارید ، فقط تشکر کرده و آن را رد کنید. در رستوران واجتماعات ، شما همیشه در معرض خطر احتمال دریافت یک غذای حساسیت زا هستید. بسیاری از مردم از اهمیت یک پاسخ آلرژیک غذایی بی خبرند و نمی دانند که مقدار خیلی کمی از یک غذا میتواند باعث واکنش های شدید در برخی افراد شود.اگردر مورد اینکه غذا حاوی یک ترکیب حساسیت زا برای شما است، تردید دارید ، کاملا آنرا رد کنید.
افراد مراقبت کننده را نیز در این مسئله درگیر کنید. اگر کودکتان حساسیت غذایی دارد، ازنزدیکان، پرستار بچه، مربی یا مراقبین دیگر درخواست کمک کنید. مطمئن شوید که آنها میدانند چقدر برای کودکتان مهم است که از غذاهای حساسیت زا دوری کند وهم چنین اینکه در مواقع اورژانسی چه باید بکنند.
درمان دارویی
تنها راه اجتناب از یک پاسخ آلرژیک دوری کردن از غذاهایی است که این علائم و نشانه ها را بوجود می آورند. اگرچه با وجود تلاش های شما نیز احتمال دارد که در رژیمتان با یک غذای محرک مواجه گردید.
برای پاسخ آلرژیک خفیف،
آنتی هیستامین های معمول توصیه شده میتوانند علائم را تخفیف دهند. میتوان این داروها را بعد از خوردن غذای حساسیت زا برای کاهش خارش و کهیرمصرف کرد. اما، آنتی هیستامین ها برای درمان پاسخ های شدید کمک کننده نمی باشند.
برای پاسخ آلرژیک شدید،
شما به تزریق فوری اپی نفرین و انتقال به اورژانس نیاز دارید. بسیاری از مردمی که حساسیت دارند، همیشه یک اتوانژکتور (EpiPen, EpiPen Jr or Twinject) همراه دارند. این وسیله شامل یک سرنگ و سوزن پنهان است که با تزریق به ران پا مقدار مشخصی از دارو را به بدن وارد میکند.اگر پزشکتان یک اتوانژکتور اپی نفرین برای شما تجویز کرد:
در همه حال آنرا با خود داشته باشید. و بهتر است که یک اتوانژکتور دیگر درون ماشین و یا میز محل کارتان داشته باشید.
همیشه مطمئن شوید که قبل از رسیدن تاریخ انقضاء ، اپی نفرین جدید جایگزین کرده اید.
مطمئن شوید که روش استفاده از اتوانژکتور را میدانید. هم چنین نزدیکان تان باید برای کمک به زندگی شما روش استفاده از دارو را در موارد علائم شدیدتر و آنافیلاکسی بدانند.
با وجود اینکه تحقیقاتی در جهت پیدا کردن روشهای درمانی به منظور کاهش علائم آلرژی و جلوگیری از حمله های آلرژی ، در حال انجام هستند ولی هنوزهیچ درمان تایید شده که بتواند از حساسیت جلوگیری کرده یا علائم را به طور کامل از بین ببرد، وجود ندارد. متاسفانه آمپول های آلرژی (ایمونوتراپی) ، که برای کاهش تاثیرات آلرژی های دیگری مثل حساسیت فصلی استفاده میشوند در درمان حساسیت غذایی تاثیری ندارند.
درمان اصلی این است که از غذای مورد تردید اجتناب کرده و به منظورتشخیص اقدامات تخفیف دهنده و عکس العمل مناسب در برابر واکنش های شدید، با پزشکتان همکاری و مشورت نمایید.
جایگزین های دارویی(طب تکمیلی):
تحقیقات در زمینه جانشین های درمانی برای آلرژی غذاییمحدودند. اگرچه بسیاری از افراد در این زمینه تلاش کرده و ادعا می کنند که برخی درمان های جایگزین کمک کننده اند.
داروهای گیاهی. تعداد کمی از مطالعات اثرات مثبت داروهای گیاهی را مثل برخی ترکیبات دارویی چینی، در کاهش علائم وپیشگیری از آنافیلاکسی نشان داده اند .اگرچه هنوز هیچ دلیل قابل اعتمادی بر این مسئله وجود ندارد. بعلاوه، نگرانی های در مورد کیفیت برخی ازاین داروهای گیاهی چینی وجود دارد.در مورد مصرف این داروها حتما با پزشک خود مشورت کنید.ممکن است این داروها بر نتایج آزمایش شما اثرگذار باشند یا با برخی داروهای دریافتی شما تداخل داشته باشند.
طب سوزنی و ماساژ درمانی(یک روش درمانی چینی با فشار دست در برخی نقاط بدن). تحقیقات دانشگاهی اندکی در مورد اثربخشی طب سوزنی برای درمان آلرژی غذایی وجود دارند و این مطالعات فواید روشنی را در مورد این روش ها نشان نداده اند. اگرچه برخی از افراد معتقدند که این روش های درمانی به برخی از مشکلات سلامتی آنها ، مثل حساسیت ها،کمک می کند و به علت خطرات کوچکی که این روشها به همراه دارند، حتما با یک متخصص کار کنید.
رژیم های غذایی خاص . در گذشته ، رژیم های غذایی گردشی که طی آن باید از برخی غذاهای خاص طی یک دوره خاص اجتناب می کردید،بعنوان یک روش درمانی حساسیت غذایی در نظر گرفته میشد.هیچ شواهدی مبنی بر اثربخشی این رژیم ویا رژیم های مشابه در حساسیت غذایی وجود ندارد. تنها روش غذایی اثبات شده برای عمل این است که به طور کامل از غذاهای محرک آلرژی دوری کنید.
حمایت و پشتیبانی
حساسیت غذایی میتواند بسیار چالش برانگیز ویک دلیل مهم نگران کننده باشد. داشتن یک منبع اطلاعاتی خوب و شانس درمیان گذاشتن مشکلات و نگرانی ها با دیگران میتواند بسیار کمک کننده باشد. تعدادی از سایت های اینترنتی و سازمان های عام المنفعه، اطلاعات و جلسه هایی را برای بحث درباره حساسیت غذایی ارائه می کنند. برخی از آنها فقط مخصوص والدین بچه هایی با حساسیت غذایی هستند.
