اندومتریوز - Endometriosis - لیست بیماری ها بانک پزشکان

نام بیماری: اندومتریوز – Endometriosis

تعریف بیماری

آندومتریوز نارسایی مربوط به دستگاه تولید مثل زنان می باشد؛ در این نارسایی آندومتر که به طور طبیعی غشای رحم را می پوشاند در مناطق مختلف دیگر بدن نیز رشد پیدا می کند. غالباً این رشد در لوله های فالوپ، تخمدان ها و بافتهای مختلف حفره لگنی دیده می شود .

زمانیکه بافت شبیه مخاط رحم در مناطق دیگر بدن وجود داشته باشد، شبیه به دوران سیکل قاعدگی به عملکرد خود ادامه می دهد: ضخیم شده، فرو می ریزد و ماهانه خونریزی می کند. از آنجائیکه راهی برای خروج خون از این بافت وجود ندارد ،خون جمع شده و منجر به تحریک و ناراحتی در بافتهای مجاور می شود .

خون تجمع یافته منتهی به کیست، اِسکار و چسبندگی (بافتهای غیرنرمالی که ارگان ها را به یکدیگر متصل می کنند) می شود. این فرایند منجر به دردهای رحمی به ویژه در طول پریود می گردد. همچنین آندومتریوز می تواند منجر به ناباروری شود.

علائم بیماری

آندومترویوز می تواند خفیف، متوسط، شدید و یا بدون درمان باشد و با گذشت زمان شدیدتر شود. برخی از زنان مبتلا به آندومتریوز هیچ نوع علائم و یا نشانه ای ندارند و بیماری تنها زمانی مشخص می شود که مقداری از بافت آندومتر در عمل جراحی غیر مرتبط( مانند عمل بستن لوله ها یاTL )در خارج از رحم یافت شود. بقیه ی افراد علائم یا نشانه های زیر را تجربه می کنند :

پریود های دردناک (دیس منوره). درد حفره لگنی و کرامپ، قبل از پریود شروع و تا چندین روز از پریود طول می کشد و قسمت تحتانی کمر و شکم را شامل می شود. صرفاً شدت درد شاخص قابل قبولی برای تعیین شدت نارسایی آندومترویوز نمی باشد. برخی از زنان با آندومترویوز خفیف درد شدید پریودی دارند درحالیکه برخی دیگر با آندومتریوز شدید، درد کمی داشته و یا اصلاً درد ندارند .
دردهای لگنی در مواقع غیر از پریود. فرد درد های لگنی در طول تخمک گذاری، درد تیز و عمیق رحم در حین مقاربت جنسی، و یا درد در حین دفع مدفوع و دفع ادرار تجربه می کند .
خونریزی های بیش از حد. ممکن است فرد پریود های سنگین مقطعی را تجربه کند(منوراژی) و یا بین پریود ها نیز خونریزی داشته باشید (منومتوراژی).
ناباروری. آندومترویوز اولین تشخیص در بسیاری از زنان تحت درمان ناباروری می باشد .
برخی اوقات آندومتریوز با نارسایی های دیگر ایجاد کننده ی دردهای لگنی اشتباه گرفته میشود، نارسایی هایی همچون بیماری التهابی رحم(PID)و یا کیست های تخمدانی. همچنین با بیماری سندرم روده تحریک پذیر(IBS)نیز اشتباه گرفته می شود (بیماری ای که منجر اسهال ، یبوست و یا کرامپ های شکمی می شود) ؛ در برخی موارد آندومتریوز با IBSهمراه است و تشخیص را پیچیده می کند.

علت بیماری

علت آندومترویوز ناشناخته است. محققین در حال بررسی نقش هورمون ها و سیستم ایمنی بر این نارسایی هستند .

یک نظریه این است که سلول های آندومتریِ داخل خون قاعدگی در زمان جریان یافتن از میان لوله های فالوپ ریشه گذاری دارند و در این قسمت شروع به رشد می کنند نظریه ی دیگری بیان می دارد که این جریان خون است که سلول های آندومتری را به دیگر نقاط بدن منتقل می سازد. برخی تئوری ها نیز بر این عقیده اند که استعداد ابتلا به آندومتریوز در ژن های یک خانواده وجود داشته و به ارث می رسد. پاسخ های ضعیف سیستم ایمنی نیز می تواند در ابتلا به آندومترویوز نقش داشته باشد.

برخی از محققین بر این باورند که برخی از سلول ها ی موجود در ناحیه شکمی توانایی خود در تبدیل به سلول های آندومتری را حفظ می کنند درواقع این گروه از سلول ها مسئول رشد ارگان های تولید مثلی زنان در فاز جنینی بوده اند و این اثرات محیطی و ژنتیکی در آینده است که به این گروه سلولی اجازه تبدیل به سلولهای آندومتری در خارج از رحم را می دهد.

عوارض بیماری

اصلی ترین عارضه ی آندومترویوز ایجاد مشکلات باروری است. تقریباً یک سوم تا نیمی از زنان مبتلا به آندومترویوز با مشکلات باروری مواجه هستند .

برای اینکه بارداری اتفاق بیافتد بایستی تخمک از تخمدان رها شده، در طول لوله فالوپ به حرکت در بیاید و توسط یک اسپرم بارور شده و برای شروع تکامل، خود را به دیواره رحم متصل کند. آندومترویوز چسبندگی ایجاد می کند که باعث میشود تخمک در نزدیکی تخمدان گیر بیفتد. آندومترویوز از حرکت لوله فالوپ جلوگیری می کند و از توانایی آن در برداشتن تخمک می کاهد. در بیشتر موارد آندومترویوز از طریق راههای بسیار پیچیده با لقاح تداخل ایجاد می کند .

در کنار این عوارض پیچیده، بسیاری از زنان مبتلا به آندومترویوز همچنان قادر به بارور شدن هستند. اندکی بیشتر زمان می برد تا باردار شوند ولیکن اکثر زنان مبتلا به آندومترویوز خفیف تا متوسط می توانند باردار شوند. در طول بارداری اکثر آنها هیچ نوع علائم یا نشانه ای از آندومترویوز بروز نمی دهند.

پزشکان به زنان مبتلا به آندومترویوز توصیه می کنند که بارداری خود را به تعویق نیاندازید چراکه آندومترویوز با گذر زمان تشدید می شود. هر چه برای مدت طولانی تری مبتلا به آندومترویوز باشید، شانس ناباروری بیشتر خواهد بود .

اگرچه احتمال تغییرات سرطانی در نواحی آندومتریال وجود دارد ولیکن احتمال سرطان در این بافتها بیشتر از دیگر بافتها نیست درواقع ابتلا به آندومترویوزریسک ابتلا به سرطان رحم یا سرطان تخمدان را افزایش نمی دهد.

پیشگیری و تشخیص بیماری

به دلیل ناشناخته بودن علل آندومتریوز، تکنیک خاص و معینی برای کنترل و پیشگیری آن وجود ندارد .

اگرچه نشان داده شده است که زنانی که زایمان داشته اند نسبت به زنانی که تاکنون بارداری و زایمان نداشته اند از ریسک کمتر ابتلا به آندومتریوز برخوردارند ولی فاکتورهای متعدد مهم دیگری در تصمیم برای بچه دار شدن نقش دارند.
درمان دارویی
معمولاً درمان آندومتریوز شامل دارو درمانی و جراحی می شود نوع درمانی که شما و پزشکتان انتخاب می کنید بستگی به شدت علائم بیماری و قصد باردار شدن شما دارد. به طور کلی ابتدا پزشک معالج درمان های سنتی را پیشنهاد می کند و جراحی را به عنوان آخرین راه حل درنظر می گیرد.

داروهای مسکن
پزشک برای تسکین کرامپ های دردناک قاعدگی، داروهای مسکن بدون نیاز به نسخه را توصیه می کند داروهایی مانند ایبوپروفن(ادویل ، موترین و …). چنانچه بیشترین دوز داروهای مسکن نیز کمک کننده نباشند به درمانهای دیگر برای کنترل علائم و نشانه های خود نیاز دارید.

هورمون تراپی
داروهای هورمونی در کاهش و یا از بین بردن درد آندومتریوز موثر و مفید هستند به این دلیل که بالا و پایین رفتن هورمونها در طول سیکل قاعدگی زنان است که منجر به ضخیم شدن بافت های آندومتریال، شکسته شدن و نهایتاً خونریزی آنها می شود. در حقیقت چنانچه هورمون تراپی اثری بر علائم شما نداشته باشد تشخیص آندومتریوز زیر سوال می رود.

داروهای هورمونی مورد استفاده در درمان آندومتریوز عبارتند از :

– ضد بارداری های هورمونی. قرص های ضد بارداری وحلقه ی واژن کمک به کنترل هورمونهای مسئول ساخت ماهانه ی بافت اندومتریال می کنند. اکثر زنان در زمان استفاده از ضدبارداری های هورمونی، جریان قاعده گی سبک تر و کوتاه تری دارند. استفاده ی پیوسته از ضدبارداری های هورمونی درد را در آندومتریوزهای خفیف تا متوسط کاهش داده و یا به کلی از بین می برد .

– آگونیستها و آنتاگونیست های هورمون محرک غدد جنسی(Gn-RH)

این دسته از داروها تولید هورمون ها ی محرک تخمدان ها را مهار می کنند. چنین عملکردی از قاعدگی جلوگیری به عمل آورده و به تدریج سطوح استروژن را کاهش می دهد در نتیجه منتهی به کوچک شدن و تحلیل بافتهای آندومتریال می گردد .معمولاً آگونیست ها و آنتاگونیست های(Gn-RH)منجر به بهبود آندومتریوز در حین درمان می شوند ولیکن گاهی اوقات این اتفاق چندین ماه یا چندین سال بعد می افتد . این داروها یائسگی مصنوعی ایجاد می کنند که برخی اوقات منتهی به عوارض جانبی ناراحت کننده ای همچون گُر گرفتگی و خشکی واژن می شود . در این جور موارد از دوز پایین استروژن در کنار این داروها استفاده می کنند تا چنین عوارض جانبی را کاهش دهند .

– دانازول (Danazol).داروی دیگری که تولید هورمون های محرک تخمدان ها را مهار می کند و از قاعدگی و علائم آندومتریوز جلوگیری می کند ، دانازول نام دارد . به علاوه این دارو آندومتر را از رشد بازمی دارد. دانازول اولین انتخاب درمانی نیست چراکه منجر به عوارض جانبی ناخواسته همچون جوش و موی زائد صورت می شود .

– مدروکسی پروژسترون(Depo-Provera). این داروی تزریقی باعث توقف قاعدگی و رشد بافتهای آندومتریال شده و بنابراین علائم و نشانه های آندومتریوز را کاهش می دهد . عوارض جانبی آن شامل اضافه وزن ، کاهش ساخت استخوانی و خلق و خوی افسرده می باشد .

-مهار کننده های آنزیم آروماتاز. این داروها در درمان سرطان سینه موثر هستند و در درمان آندومتریوز نیز کاربرد دارند . مکانیسم عمل این داروها مهار تبدیل هورمون هایی چون آندروستندیول و تستوسترون به استروژن و نیز مهار تولید استروژن از بافت های آندومتریال می باشد . در نتیجه آندومتریوز از استروژن مورد نیاز برای رشد محروم می شود. مطالعات نشان داده اند که مهار کننده های آنزیم آروماتاز به خوبی دیگر روش های هورمونی هستند و توسط بیمار به خوبی تحمل می شوند .درمان های هورمونی درمان همیشگی و ثابتی برای آندومتریوز نیستند. این امکان وجود دارد که عود علائم را بعد از قطع درمان تجربه کنید.

جراحی نگهدارنده

چنانچه مبتلا به آندومتریوز هستید و قصد بچه دار شدن دارید، جراحی با برداشتن بافتهای آندومتریال شانس موفقیت را افزایش می دهد. همچنین چنانچه درد شدیدی ناشی از آندومتریوز تجربه می کنید، جراحی مفید واقع می شود .در این جراحی بافتهای آندومتریال، بافت اِسکار و چسبندگی ها بدون برداشتن ارگان های تناسلی برداشته می شوند. پزشک این جراحی را از طریق لاپارسکوپی انجام می دهد و در موارد شدیدتر جراحی سنتی شکمی را به کار می گیرد. در روش جراحی با لاپارسکوپی، یک وسیله باریک نورانی به نام لاپارسکوپ را از میان برش کوچکی در نزدیکی ناف وارد شکم می کنند. پزشک با راهنمایی گرفتن از لاپارسکوپ وسایل دیگری را از طریق یک برش کوچک دیگر وارد شکم می کند تا بتواند بافت های آندومتریال را ازبین ببرد. این وسایل عبارتند از لیزر و کوتِر(وسیله ی کوچکی که با استفاده از حرارت به تخریب بافت می پردازد ).در برخی موارد، ترجیحاً از تکنیک های کمکی تولید مثل برای باردار شدن استفاده می شود؛ درواقع پزشکان زمانیکه جراحی نگهدارنده موثر نباشد ، این روش ها را پیشنهاد می کنند .

هیسترکتومی (برداشتن رحم)

در موارد شدید آندومتریوز، هیسترکتومی کامل و درآوردن هر دو تخمدان ها بهترین درمان می باشد. هیسترکتومی به تنهایی نیز موثر است ولیکن برداشتن تخمدان ها عدم عود آندومتریوز را قطعی می سازد. هر نوعی از جراحی به عنوان آخرین انتخاب درمانی درنظر گرفته می شود به ویژه در زنانی که هنوز در سالهای باروری خود قرار دارند چراکه بعد از هیسترکتومی فرد قادر به باردار شدن نخواهد بود .

درمان های جایگزین

برخی از زنان بعد از طب سوزنی، تسکین درد آندومتریوز را گزارش کرده اند. به هرجهت مطالعات اندکی در رابطه با طب سوزنی و دیگر درمان جایگزین صورت گرفته است. چنانچه علاقه مند به استفاده از این نوع درمان هستند از پزشک خود بخواهید که یک پزشک قابل اطمینان در زمینه طب سوزنی به شما معرفی کند .

تعهد و پشتیبانی

آندومتریوز تشخیص داده نشده و درمان نشده شرایط طاقت فرسایی ایجاد می کند ؛ پریودهای دردناک می تواند منجر به غیبت های مدرسه یا محل کار شود و حتی در روابط نیز مشکلاتی ایجاد کند. درد های مکرر منتهی به افسردگی ، تحریک پذیری ، اضطراب ، عصبانیت و احساس درماندگی می شود . ناباروری مرتبط با آندومتریوز نیز می تواند منجر به استرس های روحی شود .

به همین دلیل است که پیگیری درمان از اهمیت بالایی برخوردار است. ثبت علائم و نشانه هایتان می تواند به پزشک در تشخیص کمک کند .

ممکن است که در صورت ابتلا به آندومتریوز و یا عوارض آن خواستار ملحق شدن به گروه های حمایت کننده ی زنان مبتلا به آندومتریوز یا بیماری های ناباروری باشید. گاهی اوقات صحبت کردن با دیگر زنانی که تجربیات و احساسات مشترکی با شما دارند بسیار کمک کننده خواهد است . چنانچه چنین گروه های حمایت کننده ای در جامعه خود سراغ ندارید ، در اینترنت به جستجوی آنها بپردازید .
داروهای مرتبط

دانازول‌ (DANAZOLE)
دیدروژسترون‌ (DYDROGESTERONE)
مدروکسی‌ پروژسترون‌ (MEDROXYPROGESTERONE ACETATE)
پروژسترون‌ (PROGESTERONE)