تعریف بیماری
همان طور که میدانیم افزایش چربی های خون در طی سال های اخیر شیوع چشمگیری داشته است. کنترل و پایش چربی های خون از آن جهت که مقادیر بالای آن خطربیماری های قلبی و عروقی را افزایش می دهد دارای اهمیت ویژه می باشد. شاید شماهم شنیده باشید که یکی از اقوام یا دوستان تان از بالا بودن کلسترول و یا تری گلیسرید خون رنج می برد. در طی چند نوشتار سعی شده است که با زبانی ساده به تعریف،تشخیص، عوارض و درمان این بیماری پرداخته شود.
کلسترول یک نوع از چربی است که در همه سلول های بدن شما یافت می شود. بدن شما از کلسترول استفاده می کند تا یک سلول سالم داشته باشد، علاوه بر آن، کلسترول در ساخت محصولات موردنیاز بدن مانند هورمون ها نقش دارد.
اما زمانی که کلسترول خون افزایش یابد، چربی در سطح رگ رسوب می کند. نهایتاً این رسوب ها جریان طبیعی خون را دچار مشکل می کنند و در این حالت، قلب شما به اندازه ی کافی خون غنی از اکسیژن دریافت نخواهد کرد و خطرحمله قلبی افزایش خواهد یافت. با مکانیزمی مشابه، کاهش یافتن جریان خون به مغز نیز می تواند منتهی بهسکته مغزی شود. کلسترول خون بالا تا حد زیادی قابل پیشگیری ودرمان است. یک رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و گاهی دارو درمانی منتهی به کاهش کلسترول بالای خون می شوند.
علائم بیماری
کلسترول بالا معمولا هیچ علائمی ندارد. انجام آزمایش خون تنها راه تعیین کلسترول بالا است.
علت بیماری
کلسترول توسط چسبیدن به یک سری پروتئین در خون منتقل می شود. به این ترکیب پروتئین و کلسترول لیپوپروتئین گفته می شود.
انواع مختلفی از این لیپوپروتئین ها بسته به نوع کلسترولی که حمل می کنند وجود دارد که عبارتند از:
لیپوپروتئین با چگالی کم(LDL):
LDL یا کلسترول بد، ذرات کلسترول را در طول بدن شما منتقل می کند. LDL ساخته شده با اتصال به دیواره شریان ها، آن ها را سخت و تنگ می سازد.
لیپوپروتئین با چگالی بسیارپایین(VLDL):
این نوع لیپوپروتئین حاوی بالاترین میزان تری گلیسرید است. تری گلیسرید نوعی چربی موجود درخون است. VLDL نیز همچونLDL ذرات کلسترولی را بزرگ تر ساخته و منجر به تنگ وباریک شدن رگ های خونی می شود. اگر شما تحت درمان کلسترول بالای خون هستید ولی همچنان دچار سطوح بالایVLDL هستید، به درمان اضافه تری جهت کاستن این لیپوپروتئین نیاز خواهید داشت چراکه این نوع از لیپوپروتئین، حاوی مقادیر زیادی تری گلیسرید است.
لیپوپروتئین با چگالی بالا(HDL):
HDL یا کلسترول خوب، کلسترول اضافی را برداشته و به کبد بر می گرداند.
عوامل قابل کنترل متعددی مانند عدم تحرک، چاقی و رژِیم غذایی ناسالم منتهی بهLDL بالا وHDL پایین می شوند. فاکتورهای غیر قابل کنترل نیز در این قضیه نقش دارند؛ به عنوان مثال برخی فرایند های ژنتیکی و ارثی می توانند باعث شوند که سلول ها نتوانندLDL را ازسطح خون جمع آوری کنند و یا می توانند منجر به تولید بسیار زیاد کلسترول توسط کبد شوند
عوارض بیماری
کلسترول بالا منجر به ایجاد آترواسکروز یا تصلب شرائین می شود که این امر ناشی از رسوب توده ای از کلسترول و دیگر ذرات چربی در دیواره شریان ها است. این تودهای کلسترولی که پلاک شریانی نیز نامیده میشوند، جریان خون را در طول شریان کاهش می دهند که در بافت های حیاتی زمینه ی عدم خون رسانی را فراهم می نماید.
اگر شریان هایی که خون قلب را فراهم می کنند و وظیفه ی تغذیه ی قلب را به عهده دارند(شریان های کرونری) دچار آسیب شوند، شما دچاردردقفسه سینه یا آنژین و دیگر علائم بیماری قلبی خواهید شد.
در هنگام از هم گسیختگی پلاک ها، لخته خون ایجاد می شود که منجر به قطع جریان خون می شود. اگر جریان خون در قسمتی از قلب قطع شودحمله قلبی ایجاد می گردد و اگر جریان خون در قسمتی از مغز قطع شود سکته مغزی ایجاد می گردد.
پیشگیری و تشخیص بیماری
درمان داروئی در چربی خون بالا
تغییر سبک زندگی مانند فعالیت بدنی و داشتن یک رژیم غذایی سالم اولین خط دفاعی در برابرکلسترول بالا هستند. ولیکن چنان چه شما چنین تغییرات مهمی را در سبک زندگی ایجاد کردید و همچنان کلسترول تام و به ویژه کلسترولLDL در سطح بالا باقی بمانند، پزشک دارو درمانی را تجویز خواهد کرد.
انتخاب داروی مربوطه و یا ترکیبی از داروهای مربوطه به عوامل متعددی بستگی دارد از آن جمله می توان به فاکتورهای خطر فرد، سن فرد، وضعیت سلامت کنونی وی و عوارض جانبی احتمالی اشاره کرد.
لازم به ذکر است که استفاده از دارودرمانی به معنای عدم تغییر شیوه زندگی و عدم کنترل عوامل خطر نمی باشد، بلکه ترکیب تغییر شیوه زندگی و استفاده از داروها درکنترلچربی خون بالا ضروری است.
داروهای معمول در کنترل کلسترول خون بالا عبارتند از:
استاتین ها
استاتین ها گروهی از داروها هستند که بیشترین تجویز را برای کاهش کلسترول خون به خود اختصاص داده اند. استاتین ها مسیر ساخت کلسترول توسط کبد را مسدود می کنند بنابراین سلول های کبدی تهی از کلسترول می شوند و نهایتاً باعث می شود که کبد کلسترول را از خون برداشت و جمع آوری کند. همچنین استاتین ها به جذب مجدد کلسترول از رسوب های موجود در دیواره شریان ها کمک می کند و بدین شکل بیماری شریان های کرونری را از بین می برد. استاتین ها عبارتند از : آتروواستاتین، فلوواستاتین،لواستاتین،پراواستاتین، رسوواستاتین و سیمواستاتین.
رزین های باند شونده به اسیدهای صفراوی
کبد شما از کلسترول برای ساخت اسیدهای صفراوی استفاده می کند؛ اسیدهای صفراوی مواد مورد نیاز برای هضم هستند. این داروها از طریق باند شدن به اسیدهای صفراوی،کلسترول را کاهش می دهند؛ چرا که کبد را مجبور به استفاده از مقادیر بیشتر کلسترول برای ساخت اسیدهای صفراوی بیشتر می کنند که نهایتاً سطح کلسترول را در خون کاهش میدهند. این دسته از داروها عبارتند از کلستیرامین، کلسولام و کلستیپل.
مهارکننده های جذب کلسترول
روده کوچک کلسترول غذای مصرفی را جذب کرده و آن را به درون جریان خون رها میکند. داروی ازتیمایب از طریق مهار جذب کلسترول غذایی کمک به کاهش کلسترول خون میکند. این دارو می تواند همراه با داروهای استاتین استفاده شود.
ترکیب استاتین و مهارکننده جذب کلسترول
داروی ترکیبی ازتیمایب سیمواستاتین(ویتورین) هم باعث کاهش جذب کلسترول غذایی درروده کوچک می شود و هم تولید کلسترول در کبد را کاهش می دهد.
اگر همراه با کلسترول بالا دچار تری گلیسرید بالا نیز هستید، پزشک شاید داروهای زیر را تجویز نماید:
فیبرات ها
داروی فنوفیبرات و جمفیبروزیل، تری گلیسرید خون را با کاهش تولید کبدیVLDL ونیز تسریع برداشتتری گلیسرید از خون کاهش می دهند. همان طور که گفته شدVLDL حاوی مقادیر زیادی تری گلیسرید است.
نیاسین
نیاسین، تری گلیسرید را از طریق کاهش توانایی کبد در تولیدLDL وVLDL کاهش میدهد. اگرچه تجویزهای متعددی وجود دارند ولیکن نیاسین به دلیل کمترین میزان عوارض جانبی ترجیح داده می شود. در استفاده از مکمل های غذایی حاوی نیاسین که بدون نسخه فروخته می شوند باید دقت نمایید که خیلی از موارد که استانداردهای لازم را ندارند،در کاهش تری گلیسرید خون موثر نیستند و ممکن است به کبد نیز آسیب برسانند.
ترکیب نیاسین و استاتین
چنانچه پزشک شما توصیه به دریافت همزمان نیاسین و استاتین داشته باشد می توان از داروی ترکیبی “سیمکُر” و یا “ادویکُر” استفاده نمود که که در اینصورت تعداد قرص های مورد مصرف کاهش می یابد. البته تاکنون هیچ مطالعه ای نشان نداده است که داروهای ترکیبی بیش از دریافت نیاسین و استاتین به تنهایی کلسترول را کاهش می دهند.
مصرف بیشتر این داروها به خوبی تحمل می شوند ولیکن تاثیرگذاری هریک از آن ها درافراد مختلف متفاوت است. عوارض جانبی معمول عبارتند از درد عضلات، درد های شکمی،یبوست،تهوع واسهال.
اگر تحت درمان با داروهای کاهش کلسترول قرار گیرید، پزشک تان معمولا توصیه به تست های دوره ای عملکرد کبد خواهد کرد تا بتواند اثر درمانی دارو برکبد را مشاهده کند.
کودکان و درمان کلسترول بالا
رژیم غذایی و ورزش بهترین درمان های اولیه در کودکان بالاتر از ۲ سال مبتلا به کلسترول بالا و یاچاقی هستند. همچنین آکادمی متخصصین اطفال آمریکا توصیه به درمان دارویی با داروهایی مانند استاتین ها در کودکان ۸ سال به بالا که مبتلا به سطوح بسیار بالایLDL هستند،می کند. ولیکن این توصیه جای بحث دارد؛ چراکه اثرات طولانی مدت داروهای کاهنده کلسترول در کودکان به طور گسترده مطالعه نشده است. به علاوه داروهایی مانند نیاسین برای کودکان تجویز نمی شود. به دلیل اختلاف های جامعه پزشکی بر سر این موضوع، باپزشک متخصص کودکان خود در رابطه با بهترین راه کاهش کلسترول خون کودک مشورت کنید واز به کارگیری درمان های بزگسالان به صورت خودسرانه پرهیز نمایید.
داروهای مرتبط
کلوفیبرات (CLOFIBRATE)
جمفیبروزیل (GEMFIBROZIL)
لوواستاتین (LOVASTATIN)
کلستیرامین (CHOLESTYRAMINE)
آنتوم (ANETHUM)
محصولات سیر (GARLIC PRODUCTS)
اسید نیکوتینیک (NICOTINIC ACID)
