احساس گزگز یا مورمور در انگشتان برای بسیاری از افراد تجربهای آشناست. اغلب این حالت به خستگی، فشار موقت یا خوابرفتگی ساده نسبت داده میشود اما اگر این احساس مکرر باشد یا با درد گردن و بیحسی دست همراه شود میتواند نشانگر آسیبی جدیتر در ستون فقرات گردنی باشد. در اصطلاح پزشکی این احساس را پارستزی مینامند و گاهی یکی از نخستین علائم فتق دیسک گردن است. توجه زودهنگام به این نشانهها و مراجعه به پزشک میتواند از بروز آسیبهای عصبی ماندگار جلوگیری کند و کیفیت زندگی بیمار را حفظ نماید.
گزگز انگشتان چیست و چرا ایجاد می شود؟
گزگز یا سوزنسوزن شدن انگشتان، نوعی اختلال حسی است که بر اثر تحریک یا فشار بر اعصاب بروز میکند. فرد در این حالت احساس سوزش خفیف یا “مورچهروی” در انگشتان یا دست دارد. دلایل متنوعی میتوانند در ایجاد این حس نقش داشته باشند از جمله:
- کاهش موقت جریان خون: قرار گرفتن دست یا بازو در وضعیت نامناسب (مثلاً زیر سر هنگام خواب) باعث اختلال موقت در خونرسانی و گزگز گذرا میشود.
- فشار بر اعصاب محیطی: گیر افتادن عصب در مسیر خروج از ستون فقرات یا در نواحی محیطی مانند مچ دست (سندرم تونل کارپال) از علل شایع است.
- کمبود ویتامینهای گروه B، بهویژه B12: این ویتامین در حفظ پوشش محافظ اعصاب (غلاف میلین) نقش دارد. کمبود آن میتواند موجب بیحسی یا گزگز مزمن شود.
- بیماریهای متابولیک: دیابت یا کمکاری تیروئید ممکن است باعث آسیب تدریجی به اعصاب و بروز پارستزی شود.
- فشار بر ریشههای عصبی گردن: یکی از مهمترین علل عصبی گزگز انگشتان که میتواند به بیماری دیسک گردن ارتباط داشته باشد.
دیسک گردن چگونه باعث گزگز انگشتان میشود؟
بین مهرههای گردن دیسکهایی انعطافپذیر وجود دارد که نقش ضربهگیر را ایفا میکنند. این دیسکها از دو بخش تشکیل شدهاند: هسته داخلی نرم (نوکلئوس پالپوزوس) و حلقه بیرونی فیبری (آنولوس فیبروزوس).
در اثر فشار، فرسایش یا حرکات ناگهانی گردن، ممکن است حلقه فیبری دچار پارگی شود و ماده داخلی به بیرون راه یابد. این بیرونزدگی که با عنوان فتق یا بیرون زدگی دیسک گردن شناخته میشود، میتواند بر عصبهای نخاعی فشار وارد کند.
اعصاب گردنی از نخاع منشأ گرفته و حس و حرکت بازو، ساعد و انگشتان را کنترل میکنند. وقتی ریشه عصبی در گردن تحت فشار قرار گیرد، انتقال پیامهای عصبی مختل میشود و علائمی همچون گزگز، بیحسی، درد تیرکشنده به بازو یا حتی ضعف در دست ایجاد میگردد. به این وضعیت رادیکولوپاتی گردنی گفته میشود.
کدام انگشتان در دیسک گردن بیشتر درگیر میشوند؟
هر عصب گردنی به بخش خاصی از دست و انگشتها عصبدهی میکند و اگر یک ریشه عصبی تحت فشار باشد، ممکن است گزگز دقیقاً در همان بخش ایجاد شود:
- آسیب در ریشه C6 معمولاً باعث گزگز یا بیحسی در شست و انگشت اشاره میشود.
- درگیری C7 اغلب منجر به احساس مورمور در انگشت میانی است.
- فشار بر ریشه C8 موجب گزگز در انگشت حلقه و کوچک میگردد.
این الگو برای پزشک اهمیت زیادی دارد زیرا پیش از تصویربرداری نیز میتواند در تعیین محل احتمالی فتق دیسک و انتخاب روش درمانی مؤثر کمک کند. به همین خاطر ارزیابی این نشانهها توسط پزشکی باتجربه اهمیت بالایی دارد؛ بنابراین برای انتخاب پزشک خود حتما تحقیق کنید. یکی از پزشکان متخصص در این زمینه دکتر عادل کیومرثی است که بهعنوان بهترین جراح مغز و اعصاب در رشت شناخته شده است.
چه زمانی باید گزگز انگشتان را جدی گرفت؟
احساس گزگز کوتاه و موقتی معمولاً بیخطر است. اما در شرایط زیر باید سریعتر به پزشک متخصص ستون فقرات یا مغز و اعصاب مراجعه شود:
- درد مداوم یا تیرکشنده از گردن به شانه یا بازو
- بیحسی یا ضعف در دست، افتادن اشیا یا مشکل در گرفتن اجسام
- محدود شدن حرکت گردن یا احساس شوک الکتریکی در بازو
- تداوم گزگز بیش از چند روز بدون علت مشخص
مراجعه به موقع از پیشرفت آسیب عصبی جلوگیری میکند و احتمال بهبود کامل را افزایش میدهد.
روشهای تشخیص علت گزگز انگشتان
پزشک برای یافتن علت اصلی سه مرحله تشخیصی را دنبال میکند:
معاینه فیزیکی و عصبی
در این ارزیابی قدرت عضلات بازو و دست، رفلکسهای تاندونی، حس انگشتان و دامنه حرکتی گردن بررسی میشود. تست اسپارلینگ نیز برای ارزیابی فشار بر ریشه عصبی انجام میگردد.
تصویربرداری
- MRI بهترین روش برای مشاهده فتق دیسک، میزان فشار بر نخاع و ریشههای عصبی است.
- رادیوگرافی ساده (X-ray) برای بررسی ساختار استخوانی و تغییرات آرتروزی یا کاهش فضای بینمهرهای انجام میشود.
نوار عصب و عضله (EMG/NCS)
این تست به تشخیص محل دقیق آسیب عصبی کمک میکند و مشخص میسازد که منشاء گزگز در گردن است یا در مسیرهای محیطی مانند مچ و آرنج.
روش های درمانی گزگز ناشی از دیسک گردن
در بیشتر بیماران درمان بدون جراحی مؤثر است و علائم در مدت کوتاهی بهبود مییابد. اصلیترین روشهای درمان عبارتاند از:
- فیزیوتراپی و تمرینات کششی: برای تقویت عضلات گردن، کاهش فشار دیسک و بهبود گردش خون عصبی.
- داروهای ضدالتهاب و شلکننده عضلات: شامل داروهایی مانند NSAIDها که التهاب اطراف عصب را کاهش میدهند.
- داروهای ضد درد عصبی در صورت سوزش یا گزگز شدید
- تزریق داروی ضدالتهاب (بلوک عصبی یا اپیدورال): در مواردی که درد و بیحسی مقاوم باشد، تزریق هدفمند میتواند فشار عصبی را کاهش دهد.
- جراحی تنها زمانی توصیه میشود که ضعف عضلانی، اختلال عملکرد دست یا درد شدید و مداوم پس از چند ماه درمان محافظهکارانه باقی بماند. در این حالت، روشهایی مانند دیسککتومی قدامی یا جراحی کمتهاجمی برای برداشتن بخش بیرونزده دیسک انجام میشود.
نقش سبک زندگی در بهبود و پیشگیری
اصلاح عادات روزانه در کاهش علائم و جلوگیری از عود نقش تعیینکننده دارد:
- حفظ وضعیت صحیح بدن در هنگام نشستن و کار با کامپیوتر
- پرهیز از خم نگه داشتن گردن به مدت طولانی هنگام استفاده از موبایل
- اجرای منظم کشش های گردن و شانه در محل کار
- استراحت کوتاه پس از هر چند ساعت فعالیت
- استفاده از میز و صندلی ارگونومیک و کنترل وزن بدن برای کاهش فشار بر ستون فقرات
اهمیت مراجعه به متخصص
گزگز یا بیحسی مداوم انگشتان بهویژه اگر همراه با درد و ضعف باشد، نشانهای از درگیری عصبی در ناحیه گردن است. تشخیص و درمان دیرهنگام ممکن است به آسیب دائمی عصب و محدودیت حرکتی منجر شود. بنابراین در صورت تداوم این علائم مراجعه به متخصص ستون فقرات، مغز و اعصاب یا ارتوپدی مانند دکتر عادل کیومرثی اهمیت زیادی دارد تا علت دقیق مشخص و درمان مناسب آغاز شود.
کلام آخر
گزگز انگشتان تنها یک ناراحتی ساده نیست و میتواند نشانهای از فشار ریشههای عصبی در گردن بر اثر دیسک گردن باشد. تشخیص دقیق با معاینه و تصویربرداری و آغاز درمان زودهنگام (فیزیوتراپی، دارو و اصلاح سبک زندگی) معمولاً نتایج بسیار خوبی دارد. بیتوجهی به این علامت ممکن است به ضعف، درد مزمن و آسیب عصبی برگشتناپذیر منتهی شود. بنابراین هرگاه گزگز با درد یا بیحسی همراه شود بهترین راه مراجعه به پزشک متخصص و پیگیری دقیق درمان است.
